هەتاو
خۆر، خۆرەتاو، تاو، ڕۆژیار، خوەرشی.
حۆری
کیژی ناو بهههشت، پهری، فریشته.
پەترۆسا
نێوی کوردیی گوندێک بووە لە باکووری کوردستان کە دەوڵەتی تورک گۆڕیویە و نێوی تورکیی لە جێی داناوە.
خوشیک
جوان و دڤگر، پهسن و لهبهردڵان، نازدار و دهڵال.
بەیتاس
گوندێکە لە 50 کیلۆمیتری شاری مهاباد، کە رێگای مهاباد بۆ سەردەشت بەبەر ئەم گوندەدا تێدەپەڕێ. 1. (بەت) لە زمانی مادیدا واتە گەورە و مەزن، کە هەمان وشەی (بەد)ی پاشگری وشەی (مووبەد)ە، کە لە موو یان موغ و بەت پێکهاتووە؛ 2. موغ واتە بەرپرسی ئایینیی زەڕدەشتییەکان و بەد و بەت و پەت و باد و پات، واتە گەورە و مەزن کە بەسەر یەکەوە، دەبێتە گەورەی زەڕدەشتییان؛ (بەت) لەگەڵ وشەی (بەیت)ی کوردیی کە ریشەکەی لە (پاد)ی ئاوێستایی و (پۆیێت)ی لاتینی کە هەردووکیان واتای شیعریش دەدەن نزیکە و دوور نییە یەک ریشە بن. بڕوانە هۆنیا لە بەشی کچان. ئاس لە زمانی مادیدا بە مانای مەڵبەندە، کە ستێن و ستان و ئوستان و ئاستان، هەر لەو ریشەیەن. لە زمانی پەهلەویدا، ئەو وشەیە بۆتە وستان. لە کارنامەی ئەردەشێری پاپەکانیشدا، شارستێن، شتەروستان نووسراوە. بەیتاس کە لە بنچینەدا بەتئاس بووە، واتە مەڵبەندی گاوران. لە کوردستان ئاوایی دیکەشمان هەنە کە پاشگرەکەی (ئاس)ە وەکوو: سوێناس لە مەڵبەندی گەورکی مەهاباد، کە سوێئاس بووە بەمانای مەڵبەندی نوور؛ هەروەها نەڵاس لەلای سەردەشت کە وێدەچێ نێڵئاس بووبێ کە واتای مەڵبەندی ئاور دەدا. بڕوانە بۆ گۆران.
شەنگین
جووانشیرین، شۆخوشەنگ.
پێروو
1. ئەستێرەی کۆ؛ 2. منداڵی پاگرتووی فێرە رۆییشتن.
قەرناز
باڵدارێکە لە قەراخ ئاو دەژی.
خدران
گوندێکە لە باشووری کوردستان؛ (خدریک) یش هەر گوندێکە لەو پارچەیەی کوردستان.
دەفا
نێوی ژنێکی کوردی ژهنیاری دهف بووه له سهردهمی کۆندا؛ دهف سازێکی کۆنه و بۆ سهلماندنیشی که سازێکی کۆنی کوردییه، له ههڵکۆڵراوهکانی ناوچهی ئیلام و کرماشاندا ههندێ پهیکهری بهردین دۆزراونهتهوه که ژهنیاری دهف و چنگ نیشان دهدا، ئهمهش بهڵگهیه بۆ سهلماندنی ئهو بانگاشهیه؛ نێوی (دهف)یش له بنهڕهتدا (دهپ) بووه و دهپیش مانای دار یان تهختهی کهوانهیی و بازنهیی شکڵ دهدا و، وشهی دهفیش له سهر نێوی ئهم ژنه، که (دهفا) بووه تاپۆ کراوه و ئهم نێوه لهوهوه هاتووه.